Junto con C. Lois, C. Núñez, P.G. Sequeiros en el núm. 122 de la Revista Números de
Na aula pedimos a miúdo que o alumnado “estime” antes de resolver un problema. Pero moitas veces, o que realmente reciben como mensaxe é: di un número calquera, rápido, sen pensar demasiado.
E cando responden así, concluímos que “non saben estimar”.
O problema non sempre está neles:
moitos deses erros son simplemente un eco de como ensinamos.
Se para un estudante estimar é lanzar un número ao chou, non é desinterese nin falta de razoamento. É que, dalgún xeito, lle pedimos unha resposta antes de ensinarlle a:
Cando estes pasos non se traballan de maneira explícita, a estimación convértese nun exercicio baleiro, case mecánico: “digo algo porque a profe o pide”.
A estimación é unha competencia transversal que lles axuda a:
É, ademais, unha porta de entrada preciosa ao pensamento matemático: invita a
observar, comparar, anticipar, xustificar…
e todo isto sen esixir exactitude.
É unha maneira de
pensar, de mirar o mundo e de relacionarse cos números.
Cando ensinamos ao alumnado...
a mirar con intención, a fixarse, a comparar, a argumentar,
entón a ESTIMACIÓN convértese no que realmente é:
A simetría é un deses conceptos matemáticos que, explicados só con palabras, poden parecer abstractos para o alumnado. Pero cando teñen un espello diante, todo cambia.
O que antes era unha idea difícil de imaxinar convértese nun descubrimento inmediato, visual e sorprendente. A metade dunha figura transfórmase nun todo, e o que parecía incompleto cobra sentido de súpeto.
Traballar a simetría en educación infantil a través de espellos é unha proposta sinxela, accesible e profundamente poderosa. Non require materiais complexos nin longas explicacións:
basta con ofrecer un espello
e deixar que a curiosidade faga o resto!!!
O alumnado observa, proba, xira, achega e afasta o espello, e pouco a pouco comeza a recoñecer que hai formas que “se completan” e outras que non. A simetría deixa de ser teoría para converterse nunha experiencia directa.
Un dos momentos máis especiais desta actividade é cando un neno ou nena coloca o espello sobre a metade dun debuxo e ve aparecer a figura enteira. Ese instante de sorpresa —ese “mira, agora está completo!”— é pura matemática en acción. Sen memorizar, sen repetir, sen fichas: só descubrimento, percepción e pensamento visual.
Integrar espellos na aula é...
abrir un espazo onde a matemática se pode
TOCAR, VER E TRANSFORMAR!!!
Un espazo onde o alumnado non só aprende, senón que descobre...
A partir dela, o alumnado explorou accións matemáticas esenciais que tamén se poden practicar na casa.
Escoller que produtos son necesarios e cales non.
Decidir entre varias opcións segundo un criterio: prezo, tamaño, saúde, sustentabilidade.
Identificar que alimentos pertencen ao almorzo, ao xantar ou á merenda.
Agrupar produtos por categorías: froita, lácteos, limpeza, envasados, frescos.
Ordenar por cor, forma, tipo de envase ou lugar do supermercado onde se atopan.
Separar o que é “para agora” e o que é “para máis adiante”.
Comparar tamaños, pesos e formatos.
Observar diferenzas entre prezos, marcas, ingredientes ou envases.
Anotar cantidades.
Rexistrar prezos.
Crear pequenas táboas ou listas onde o alumnado recolle o que observa.
Organizar a lista.
Ordenar produtos de maior a menor prezo, peso ou tamaño.
Predicir canto custará a compra antes de ir.
Estimar cantas unidades farán falta para unha semana.
Cada familia pode seguir estas accións ao facer a compra: deixar que as nenas e os nenos seleccionen, comparen, rexistren ou estimen transforma un xesto cotián nun momento de PENSAMENTO MATEMÁTICO AUTÉNTICO!!!
As matemáticas en Infantil NON SON:
números escritos,
fichas coloreadas,
bandexas sensoriais,
provocacións de imaxes,
materiais naturais sen intención.
As matemáticas en Infantil SON:
clasificar,
comparar,
ordenar,
seriar,
corresponder,
conservar,
estimar,
argumentar,
modelizar.
Se unha actividade non activa ningunha destas estruturas, non é matemática.
“Imos cazar un oso” é unha historia chea de repeticións, obstáculos e percorridos, ideal para introducir nocións como orde, secuencia, orientación espacial e comparacións. Mentres seguimos a aventura, os nenos exploran...
espazos (dentro/fora, diante/detrás),
tamaños (grande/pequeno) e
contan elementos que aparecen no camiño.
Para facer a experiencia máis sensorial, propoñemos recrear o “camiño” do conto usando alimentos: cereais, froitas, galletas… Cada obstáculo pode representarse cun ingrediente distinto. Así traballamos:
Ao final, os nenos poden degustar o seu “camiño matemático”, reforzando a aprendizaxe a través do xogo e do sabor.
Hai ideas que nacen na cociña e acaban iluminando a escola. E hai outras que nacen na escola e acaban transformando a cociña familiar. As receitas sen receita pertencen a esta segunda categoría: pequenas experiencias cotiás que converten a vida doméstica nun espazo de exploración matemática, sen presións, sen fichas e sen medo a equivocarse.
A raíz dun artigo recentemente publicado en EDMA 0-6
https://revistas.uva.es/index.php/edmain/es/article/view/10587,
volvo pensar no poder que teñen estas propostas aparentemente sinxelas para activar o pensamento matemático na etapa infantil. Porque, cando falamos de matemáticas significativas, non falamos de números escritos nun papel, senón de experiencias que teñen sentido para quen as vive.
Cando unha familia decide preparar unha torta “a ollo”, sen seguir unha receita exacta, está facendo moito máis que cociñar. Está abrindo a porta a unha conversa matemática natural, espontánea e profundamente rica.
Os nenos e nenas:
COMPARAN CANTIDADES
ESTIMAN "CANTO FALTA"
OBSERVAN CAMBIOS
CONTAN TEMPOS
XUSTAN PROPORCIÓNS
TOMAN DECISIÓNS
E todo isto sen que ninguén lles diga “agora imos facer matemáticas”. Simplemente ocorre, porque a matemática é unha forma de mirar o mundo, non unha lista de contidos.
Unha das ideas máis fermosas que recolle o artigo de EDMA 0-6 é que a matemática na infancia non se transmite: acompañase. Non se trata de que o neno “aprenda a sumar”, senón de que descubra que sumar é útil cando reparte galletas, que medir é necesario cando quere saber se a masa chega para dúas pizzas, ou que comparar é imprescindible cando decide cal vaso enche máis.
O artigo lembra algo esencial: a matemática significativa nace do vínculo, da conversa e da curiosidade compartida.
Se tes nenos ou nenas na casa, ou se traballas con eles... Non busques exactitude. Non busques perfección. Busca preguntas, sorpresas. E lembra que, como ben sinala o artigo de EDMA 0-6, a mellor matemática é aquela que se vive, non a que se memoriza.
Agora que chega o tempo en familia, non fan falta materiais especiais para que as matemáticas emerxan nas primeiras idades. Ás veces chega cun ingrediente sinxelo e cheo de posibilidades:
UNHA CAIXA!
Unha caixa convértese nun espazo de
observación, de exploración e de descubrimento.
Entrar, saír, encher, baleirar, empurrar, xirar…
Cada acción é unha idea matemática que nace do corpo e da experiencia directa. E o mellor que podemos facer é DEIXAR FACER, permitir que o xogo libre abra camiños que ningunha ficha podería ofrecer.
Este Nadal, todo o que temos ao noso alcance —caixas, lazos, papeis, obxectos cotiáns— pode facer aflorar AS MATEMÁTICAS INFORMAIS que realmente constrúen coñecemento nas primeiras idades. Porque as matemáticas, antes de ser números, son relacións, accións e descubrimentos compartidos.
Desde esta perspectiva, os corpos xeométricos deberían ocupar o primeiro lugar na ensinanza, porque responden á percepción natural e concreta da infancia.
A nivel internacional, Clements e Sarama (2009) mostran como os nenos progresan desde a manipulación de corpos xeométricos cara á abstracción das formas planas. Esta idea reforza que o plano non é un prerrequisito, senón unha derivación conceptual do volume.
En definitiva,
a xeometría infantil non debería comezar no papel,
senón no espazo.
Só desde a manipulación do tridimensional se constrúe unha ponte sólida cara á comprensión do bidimensionaL!!!
Despois ofrecíaselles dúas ferramentas distintas —balanzas dixitais e analóxicas— e cada neno escollía segundo as súas preferencias. Con elas repetían o proceso de ordenación. Neste camiño, os nenos manipulan, estiman e rexistran os resultados, facendo visible o seu propio proceso de pensamento.
E entón ocorre a maxia: o que semellaba un erro inicial transfórmase en descubrimento. As preguntas da mestra, a espera e a interacción co material abren a porta a unha aprendizaxe profunda: o valor posicional dos números. Non se trata de memorizar, senón de experimentar, de equivocarse e volver probar. O erro, lonxe de ser un obstáculo, convértese nun camiño para comprender que os números non son só símbolos, senón relacións que se poden tocar, comparar e ordenar.
A cociña matemática recórdanos que a paciencia e a manipulación son claves para que os nenos descubran por si mesmos conceptos tan abstractos como o valor posicional. A maxia está en esperar, en acompañar, en deixar que o erro se coza… al dente.
Descubre en el siguiente vídeo como se tranformou o erro...
Queridas lectoras e lectores:
Este blog renace. Durante máis de dez anos foi un diario de aula de infantil, cheo de actividades e experiencias (non só matemáticas) compartidas cos máis pequenos.
Hoxe, tres anos despois, desde a miña nova etapa como formadora de mestres, quero abrir de novo esta cociña de ideas.
QUE ATOPARÁS AGORA?
1. MATEMÁTICAS AO BAÑO MARÍA
Reflexións provocadoras sobre a didáctica das matemáticas, os procesos fundamentais na infancia e como se transforman na formación docente.
2. RECEITAS SEN RECEITA
Recomendacións de artigos, libros e investigacións que inspiran novas formas de pensar e ensinar as matemáticas.
3. OBRADOIROS CON SABOR
Experiencias prácticas de cursos e actividades en centros, contadas desde a cociña da aprendizaxe compartida.
4. ERROS AL DENTE
O tratamento do erro como punto de interese: equivocarse como ingrediente clave para aprender e reflexionar.
POR QUE "ATA O MÁIS ALÁ"?
Porque as matemáticas NON se quedan na aula:
viaxan connosco, convértense en preguntas e acompáñannos en cada etapa.
Este espazo quere explorar ese máis ALÁ: o que une
INFANCIA, FORMACIÓN e VIDA.
Grazas por volver entrar nesta cociña. Aquí seguimos, con ganas de...
MESTURAR INGREDIENTES,
PROBAR NOVAS RECEITAS
E COMPARTIR O SABOR DAS MATEMÁTICAS!
NOVA XORNADA
DO
"FALADOIRO DE RUFINO"
HOXE VISITOUNOS BEA
A MAMÁ DE MARCO,
E PROPÚXENOS UN MENÚ...
APARATOSO E
XE NIA LÍÍÍÍÍÍ SI MO!!!
DE 1º UN CONTO...
DE 2º APARATOS..
E DE POSTRE...
UNHA RICA E DOCE
HUMANA!!!
E PARA TERMINAR...
SORPRESA!!!
UNS SISTEMAS RESPIRATORIOS...
DE AGASALLO!!!
MOITÍSISISIMAS GRAZAS BEA
POLO TEU TEMPO, AMABILIDADE E COÑECEMENTO,
UN LUXO TERTE NESTA XORNADA...
COMO GOZARON OS NENOS E OS NON TAN NENOS!!!
ATA A PRÓXIMA!!!
HOXE NO
"FALADOIRO DE RUFINO"
VISITOUNOS ANABEL
A MAMÁ DE EMMA D,
E PROPÚXENOS UN MENÚ...
- ÓSEO -
PRIMEIRO... UN CONTO CON FUNDAMENTO!!!
E DE POSTRE...
UNHA SORPRESA MOI ESPECIAL...
REENCANTOUNOS, MONTAMOS E DESMONTAMOS...
E SEMPRE A PERFECCIÓN
O MONTAMOS!!!
(NON ERA DE ESPERAR MENOS...)
GRAZAS ANABEL
POLO TEU TEMPO, AMABILIDADE E COÑECEMENTO,
UNHA XORNADA...
ESTUPENDÍSIMAAAAA!!!
ATA A PRÓXIMA!!!
HOXE NO
"FALADOIRO DE RUFINO"
VISITOUNOS BEA
A MAMÁ DE RODRIGO,
E PROPÚXENOS UN MENÚ...
- EMOCIONANTE -
APERITIVO... UN CONTO!!!
E A CONTINUACIÓN...
DE 1º PUZZLES...
DE 2º HISTORIAS...
DE 3º COMPOSICIÓNS...
E DE POSTRE...
UNHA PIÑA SENTIMENTAL!!!
E PROBA DELO...
VOS DEIXAMOS ESTE VÍDEO
ONDE VEREDES O QUE CLARO QUE NOS QUEDOU
"FELIZ"
GRAZAS BEA
POLO TEU TEMPO, AMABILIDADE E COÑECEMENTO,
UNHA XORNADA...
XENIALÍSISISIMA!!!
ATA A PRÓXIMA!!!
