(Straat)intimidatie is geen spel. Maar door te spelen kan je er wel over praten. City Confessions bespreekt seksueel grensoverschrijdend gedrag in de (semi-) publieke ruimte en reikt omstaandertechnieken aan.
Meer dan de helft van de Belgen werd reeds slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag. En volgens Plan International krijgen 9 op de 10 meisjes en vrouwen te maken met straatintimidatie.
Hoe maken we dit enorme probleem zichtbaar en zorgen we voor een veiligere samenleving?
De progressieve vrouwenbeweging ZIJkant en het Expertisecentrum Gender, Diversiteit en Intersectionaliteit (RHEA) van de VUB bogen zich met een groep jongvolwassenen over deze vraag. Samen met de spelontwikkelaars van De Aanstokerij co-creëerden we een bordspel dat de bewustwording rond grensoverschrijdend gedrag verhoogt en omstaanders stimuleert om in te grijpen.
City Confessions neemt je mee op reis door de stad. Op verschillende plaatsen (school, werk, sportclub, café, park, metro…) maken spelers situaties mee, die soms grensoverschrijdend zijn. Aan de hand van enkele criteria, zoals toestemming, bespreken ze of de situatie oké is.
In het spel kunnen spelers ook ingrijpen als omstaanders. Ze krijgen hiervoor handvaten, gebaseerd op de 5 A’s (anderen betrekken, afleiden, afzonderen, aanspreken, aanwezig blijven). Inzetten op omstaanders is een van de meer doeltreffende manieren om te werken aan de preventie van seksuele intimidatie. Aan de ene kant hebben deze omstaanders invloed op de situatie zelf. Ze kunnen een einde maken aan de situatie, een escalatie voorkomen en steun bieden aan de persoon die wordt lastiggevallen. Anderzijds beïnvloeden ze ook de sociale normen.
Het voordeel van de spelers aan te spreken als omstaanders is dat niemand wordt gecategoriseerd als mogelijke dader van grensoverschrijdend gedrag. We zijn allemaal wel op een bepaald moment omstaanders. De aanpak is neutraal, meer inclusief en daardoor toegankelijker.
City Confessions gaat verder dan spelen; het gaat over het leren van elkaar. Om stigmatisering te vermijden, worden identiteitskenmerken zoals gender of afkomst niet ingevuld. Dit moedigt spelers aan om vanuit hun eigen ervaring te spreken en perspectieven te delen. Wel geeft het spel duidelijk aan dat, hoewel iedereen slachtoffer kan worden van geweld, sommige groepen kwetsbaarder zijn.
Cruciaal in het spel is de gemeenschapsmeter, die aangeeft hoe solidair de spelers zijn en die de ernst van de situaties bepaalt. Het spel kan individueel of collectief gewonnen worden. Toch heeft de groep er baat bij om elkaar te helpen, want anders dreigt game-over.
De pilootversie van City Confessions reisde het land rond en werd uitgetest door verschillende groepen jongvolwassenen. Uit onze evaluatie bleek dat 76% van de spelers meer motivatie en vertrouwen voelde om te reageren als omstaander en dat 84% de nodige kennis heeft opgedaan om te handelen als verantwoordelijke omstaander. Dankzij de steun van equal.brussels lanceerden we op 15 mei 2023 het bordspel, in aanwezigheid van de Brusselse staatssecretaris voor Gelijke Kansen.
“Het is het eerste wat de meisjes zeggen en het is dan ook het grootste probleem” (Romane, 19) Tijdens de workshops van Girls Make The City in de Marollen, waarbij 25 jonge vrouwen nadachten over een genderbewuste openbare ruimte, bleek straatintimidatie het grootste obstakel om zich vrij en veilig buiten te bewegen. Nagefloten, uitgescholden of achtervolgd worden, gesis, ongewenste seksuele avances of een ongevraagd/ongepast compliment: het zijn allemaal vormen van straatintimidatie. “Het is tijd om de jongens op te voeden” (Ketline, 18).
Het veiligheidsvraagstuk is een belangrijk onderdeel van het debat over vrouwen en de publieke ruimte. Veel initiatieven om de stad inclusiever te maken, richten zich op zichtbaarheid en verlichting met als doel het vergroten van veiligheid en veiligheidsgevoelens. Maar vrouwen weten maar al te goed dat oppervlakkige aanpassingen niet genoeg zijn. Zelfs met alle licht van de wereld ben je niet beschermd tegen straatintimidatie en seksueel geweld. Cultuurverandering, en dan vooral bij de mannen, is net zo belangrijk, zo niet belangrijker, dan stedelijke interventies.
“Nafluiten is geen compliment. Van dat idee moeten we af.” – Ketiane (17)
Ketiane (17) en Ketline (18), twee deelneemsters van Girls Make The City, waren enthousiast om deel te nemen aan het project: “Veiligheid in Brussel is een belangrijk thema. Voor ons, meisjes, is dat een dagelijkse realiteit.” De zussen zijn zich zeer bewust van de impact van straatintimidatie op vrouwen in de stad. Bij hen vertaalt zich dat in een dagelijkse sms-routine met hun moeder. “Eens we uit huis zijn, laten we op elk moment weten waar we zijn: aan de tramhalte, op de tram, op de trein, bij aankomst in het station en tot slot: op school. Hetzelfde op de terugweg.”
“Er wordt vaak gezegd: boys will be boys, trek je er niks van aan, dat zal nooit veranderen. Dat zou je niet moeten zeggen aan een jongen, zeg eerder: respecteer vrouwen. Niet enkel vrouwen, respecteer iedereen.” (Ketline, 18)
Ketiane en Ketline wilden graag jongens en mannen opvoeden rond straatintimidatie. Eén van de voorstellen die uit het Girls Make The City-project kwamen was dan ook de ontwikkeling van een cursus micro-agressie. Zo gezegd, zo gedaan. De zussen werkten samen met jeugdvormingsorganisatie JES vzw een workshop uit voor alle laatstejaars van het Sint-Jan Berchmanscollege, die jongeren leert welke opmerkingen kwetsend kunnen zijn voor meisjes en die hen doet ervaren hoe het is om geconfronteerd te worden met straatintimidatie.
Na dit eerste vervolgproject is ZIJkant in samenwerking met de onderzoeksgroep Gender en Diversiteit van de VUB (RHEA) en spelontwikkelaars De Aanstokerij begonnen aan een nieuw initiatief rondom dit thema, genaamd Communities Against Violence. De middelen kwamen vanuit het Europese Impetus Citizen Science-fonds, en burgerwetenschap werd dan ook gebruikt om impact te genereren. In dit project waren de burgerwetenschappers een groep jongvolwassenen – onze projectambassadeurs.
Onze projectambassadeurs zijn:
Rita Rossana Afonso
Nene Cisse
Daniela Michelle García Melgar
Cato Mortier
Marián Palacios Fernández
Anniek Schalij
Ellis Van Miert
Marie-Stéphanie Verheyen
Thema
Seksueel grensoverschrijdend gedrag: niet-partnergeweld en straatintimidatie
Doel
Doelgroep 16+
Aantal spelers Minimum 6 – maximum 12 spelers
Duur 100–120 minuten
Benodigheden Een ruime speeltafel en een stoel voor elke speler
Spelomschrijving
De spelers verplaatsen zich om de beurt door de stad op het spelbord. Bij elke beurt komt een speler in een situatie terecht die grensoverschrijdend kan zijn. Het is aan de spelers om te beslissen of een situatie grensoverschrijdend is en, zo ja, of iemand wil ingrijpen. De andere spelers krijgen de kans om tussenbeide te komen als omstaanders. Indien een omstaander beslist om tussen te komen, worden de mogelijke omstaandertechnieken besproken.
Het spel kan individueel gewonnen worden door de speler met het grootste aantal energiepunten, maar gedurende het hele spel wordt ook het ‘gemeenschapsgevoel’ in de stad opgevolgd door een gemeenschapsmeter. Wordt de stad te onveilig, dan verliezen de spelers het spel als groep. Als ze de stad heel veilig maken, kunnen ze het spel ook als groep winnen.
Externe begeleiding (betalend):
Wil je het spel spelen met een groep? Spelbegeleiders van ZIJkant of De Aanstokerij komen ter plaatse en leiden alles in goede banen. Ze houden ook een oogje in het zeil om de ruimte zo veilig mogelijk te houden en om op een goede manier aan de slag te gaan met gevoelige thema’s.
Prijzen (exclusief verplaatsingskosten):
Jeugdwerk (jongeren en vrijwilligers): 95 euro per begeleider
Professionals in het jeugdwerk: 280 euro per begeleider
Scholieren (3de graad secundair onderwijs): 180 euro per begeleider
Professionals in het onderwijs: 440 euro per begeleider
Studenten en volwassenen in vrije tijd: 150 euro per begeleider
Andere professionals of volwassenen in werkcontext: 400 euro per begeleider
Eigen begeleiding (na betalende train-de-trainer-sessie):
Wil je zelf een spelsessie begeleiden maar heb je hiervoor extra ondersteuning nodig? Tijdens een train-the-trainer-sessie, gegeven door ZIJkant en De Aanstokerij, krijg je tips en tricks over het spel en de gevoeligheden. Contacteer rafke.pijls@zijkant.be voor meer informatie.
Geen begeleiding:
Wil je zonder externe hulp aan de slag? Dat kan ook. Je koopt enkel het spel aan voor €50 en volgt de instructies op de overzichtskaart en de handleiding. Houd er wel rekening mee dat het spel gevoelige thema’s behandelt. Zeker bij jongeren raden we daarom aan om te opteren voor professionele begeleiding.
Maar liefst de helft van de Belgen die seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaken, zijn jongens en mannen. Toch blijven deze verhalen te vaak onder de oppervlakte. Ook tijdens de co-creatie van City Confessions dienden zich geen mannelijke jongeren aan, en tijdens spelsessies schuiven vooral vrouwen mee aan tafel.
ZIJkant pleit echter voor een samenleving waar iedereen zich vrij en veilig voelt. De huidige mannelijkheidscrisis toont aan dat vele jongens zich niet gehoord voelen, sommigen verdwalen vervolgens in de manosfeer. Hoog tijd dus om de ervaringen van mannen rond geweld te erkennen, én hen te sensibiliseren rond wensen en grenzen. Mannen vormen immers nog steeds de belangrijkste groep plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Vanaf september 2025 breidt ZIJkant met de steun van Gelijke Kansen Vlaanderen het interactieve bordspel City Confessions uit met de perspectieven van jongens en mannen. Daarvoor slaan we opnieuw de handen in elkaar met vzw ZIJN, onderzoekscentrum RHEA (VUB), de Aanstokerij én werken we samen met zes lokale besturen (Mechelen, Genk, Roeselare, Kortrijk, Leuven en Gent).
Dankzij de Vlaamse projectmiddelen gaan we een jaar lang in gesprek met jongens- en mannen met verschillende achtergronden, leeftijden en overtuigingen. Tijdens spelsessies bevragen we hen over hun ervaringen rond (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en hun mening over het spel. Een tiental jongens wordt vervolgens aan het roer gezet om herkenbare scenario’s te schrijven en mogelijk nieuwe spelelementen te bedenken. Op deze manier willen we taboes doorbreken en aantonen hoe mannen zelf kunnen bijdragen aan veiligere publieke ruimtes.
Na een testronde van de pilootversie ontwikkelen ZIJkant en haar partners een nieuwe versie van het spel. In 2026 en 2027 meet onderzoeksgroep RHEA (VUB) de effectiviteit van deze update gedurende een twintigtal spelsessies in heel Vlaanderen, via kwantitatief en kwalitatief onderzoek. In 2027 stelt ZIJkant de verbeterde versie voor aan het grote publiek en toeren we langs steden en gemeenten. We helpen lokale besturen in de aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag via spelbegeleidingen en train-de-trainersessies. Tot slot ondersteunen we lokale besturen bij de integratie van City Confessions in hun preventiebeleid.
Investeer verder in de Zorgcentra na Seksueel Geweld, de rechtsbijstand en nazorg voor slachtoffers.
Zorg voor een eenvormige aanpak bij politiezones en parketten in de strijd tegen geweld.
Maak van de seksismewet een krachtig wapen in de strijd tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Pak seksueel grensoverschrijdend gedrag aan.
Investeer verder in de Family Justice Law Centers en maak deze meer bekend.
