'Rivieren, foto's van rivieren', vraagt Els bij Stuur een Foto. Klik.
Dat was nog even moeilijk kiezen. Ik groeide op in Dordrecht en Terneuzen. Maas, Merwede, Noord, Westerschelde.  Er was eigenlijk altijd een rivier in de buurt.
En dan de vakanties. Nou ja, alleen deze zomer al. De Spree, de Thames, de Donau...
Maar ik kies uiteindelijk toch voor deze foto. De Mekong, in Vietnam. Groots, groot en indrukwekkend. En altijd mensen in de buurt. Dus een kleurrijk beeld van een prachtige rivier. Al zie je maar weinig van de rivier!

Dit blikje jasmijnthee nam ik mee uit Vietnam. We proefden het daar in een werkplaats waar ze van alles maakten van rijst. Een kleinschalig project waar een hele familie werkte. En thee verkochten ze er ook. Het is trouwens geen blikje, maar een kartonnen doosje, de bovenste helft draai je er af.
Ik mocht van mezelf, theeleut die ik ben, geen nieuwe losse thee meer kopen. En ook geen zakjes die ik soms voor het gemak aanschaf. Tot alle voorraad op zou zijn. Zover is het nog niet. Maar ik ben vast aan deze jasmijnthee begonnen. Zo heerlijk.
Meestal is het een geur die me terug kan brengen bij een bepaalde gebeurtenis of bij een bepaalde plaats. Maar dit kan dus ook. De smaak van thee brengt me helemaal terug in Vietnam. Ik zie precies voor me hoe die werkplaats er uit zag. Ik ruik hoe het daar rook. Ik voel de zon en ik zie een hondje wegsluipen. En ik hoor een baby huilen. Ik zie mijn reisgenoten. En dat alles door een kopje thee. Helemaal gratis!

We kregen eters en ik wilde eigenlijk iets Vietnamees maken. Ik had één keer in Vietnam een werkelijk verrukkelijke PHO gegeten, met kokosmelk en zoiets had ik bedacht als voorafje. Op zoek naar een recept dus. Blijkt die soep blijkt helemaal niet Vietnamees te zijn, maar uit Thailand te komen. Toen ik daarachter kwam, had ik er al zo'n zin in, dat we dus Thaise soep aten. Niks PHO, maar wel erg lekker. Zo lekker dat ik het recept hier vermeld. Men neme:

* 1 kipfilet
* 1 stengel citroengras (ik had het nog nooit  gezien, maar gewoon bij AH vond ik het)
* 1 klein pepertje
* 2 pakjes kokosmelk (200 ml elk)
* beetje koriander voor de garnering
* 3 eetlepels visolie ( we hebben in Vietnam een fabriekje bezocht waar visolie werd gemaakt)
* 2 eetlepels citroensap
* theelepel suiker.

Eerst de kip gaar koken in 5 dl water met 1 kippenbouillonblokje. Dan het onderste deel van de stengel citroengras heel fijn snijden en met het ingesneden overgebleven stuk mee laten trekken. Zo ook het fijngesneden pepertje. Dan de kip er uit en in hele kleine reepjes snijden. Ondertussen de kokosmelk al roerend opwarmen, visolie, citroensap en suiker erbij en vermengen met de bouillon. Kip er weer in en klaar!
Hoe simpel kan het zijn. Ik ben nooit zo tevreden over mijn eigen kookkunsten, maar dit vond ik echt heerlijk en echtgenoot en onze gasten ook.

De foto's zijn natuurlijk van dat visoliefabriekje in Vietnam.

Jaren geleden las ik dit boek: Tunnelrat. Van Michael Connelly. Het boek verscheen in 1992 en ik denk dat ik het ook in die tijd heb gelezen. Het was het eerste boek waarin Harry (Hieronymus) Bosch de hoofdrol heeft. Er zouden nog veel boeken volgen met Harry Bosch en ik heb ze allemaal verslonden. Dat zegt al wat hè en ik heb ze ook allemaal gekocht, dat zegt nog meer. Toch is niet alles blijven hangen en dus ben ik dit boek opnieuw aan het lezen. Voordeel van ouder worden: sommige boeken kun je met gemak opnieuw lezen, haha. Maar dit terzijde.
In Tunnelrat wordt een dode man ontdekt in een rioolbuis. De dode blijkt Billy Meadows te zijn, een mede-'tunnelrat' van Harry Bosch in Vietnam. Samen vochten ze in een afschuwelijke ondergrondse oorlog. En Harry Bosch die de zaak moet onderzoeken moet weer, net als toen in Vietnam, zien te overleven.

Ik herinnerde me het boek omdat we in Vietnam in een gebied waren waar die ondergrondse tunnels lagen. Ze liggen trouwens in het hele land, aangelegd in diverse oorlogen en uitgebreid door de Vietcong. Wij keken in het Cu Chi gebied. We zagen hoe smal die tunnels waren, we zagen dat ze in soms wel drie verschillende niveaus waren aangelegd. Er waren commandoposten, hospitalen, keukens. We zagen hoe de ingangen verborgen waren. We zagen wat voor afgrijselijke hindernissen er in aangebracht waren.  En de mensen van de groep die dat wilden mochten er even in. Ik wilde niet, vanuit de gedachte dat ik toch nooit zou kunnen ervaren hoe het in werkelijkheid was. En eigenlijk ook omdat er, hoe sober dan ook, toch een beetje een pretpark-idee ontstond: ga op de foto met je hoofd uit de ingang van zo'n tunnel. Dat vond ik niks, helemaal niks.

De mensen die echt in die tunnels leefden en werkten... wat moeten die het zwaar gehad hebben. Vietnamese mannen en vrouwen, wat een verschrikkelijk leven.
En aan de andere kant, Amerikaanse soldaten die moesten proberen de gangen te blokkeren, onklaar te maken enz. Zij waren de tunnelratten. Ze moesten in zo'n tunnel kruipen en de strijd met de Vietcong aangaan. De kans op overleven was gering en dus werd er gebruik gemaakt van vrijwilligers. Vaak kleine, tengere mensen van Puerto Ricaanse afkomst. Maar niet altijd.

P.s.: Je ziet dat ik nog niet klaar ben met de verwerking. Af en toe zal Vietnam hier weer terug komen. O.a. daarom heb ik een blog.

Het zit er op, drie weken vakantie in Vietnam. Nou vakantie is eigenlijk het juiste woord niet. Vakantie is voor mij luieren, niks doen. Dus ik zou beter kunnen zeggen drie weken rondreizen in Vietnam zitten er op. We begonnen in het noorden, in Hanoi en eindigden in het zuiden, in Ho Chi Minhstad. Die stad wordt door iedereen trouwens Saigon genoemd, maar er is maar één district dat echt officieel nog Saigon  heet.
Enfin in die drie weken reisden we meer dan drieduizend kilometer en ik denk dat we (mede door een enthousiaste reisleider) een heel aardig beeld van het land hebben gekregen. Ik heb meer dan 2000 foto's h gemaakt,  want Vietnam is misschien niet het allermooiste land ter wereld, maar het is wel overal interessant en bijzonder. En trouwens er zijn ook prachtige delen bij hoor, de kust is heel mooi. Ik had nog nooit rijstvelden in het echt gezien en die vond ik ook mooi, qua landschap. Maar ja, ik raak altijd het meest geboeid door mensen en kinderen.
Ik had wel iedere dag uitgebreider willen bloggen, maar daar is echt geen tijd voor. We stonden vaak om vijf uur op en vertrokken dan naar de volgende bestemming om zeven uur. Dus dan ben je 's avonds ook niet tot heel veel meer in staat.
Gedurende de reis heb ik heel vaak gedacht aan de Vietnamese vrouwen. Zo'n land, met zo'n langdurige oorlog en o.a. daardoor grote armoede. De vrouwen moeten wel krachtige, sterke vrouwen zijn. En als je ze ziet, weet je dat dat ook echt zo is. Daarom hier wat vrouwenfoto's, allemaal gemaakt op de laatste dag

In het oorlogsmuseum in Saigon hangt deze foto. Op het eerste gezicht ziet het vrij normaal uit: een moeder met haar dochter.  Maar het is niet normaal. Deze moeder kreeg twee blinde dochters nadat haar man blootgesteld was aan Agent Orange, een ontbladeringsmiddel.  De Amerikaanse oorlog heeft aan circa 2,5 miljoen Vietnamezen het leven gekost en grootscheepse schade toegebracht aan het land. Veel Vietnamezen raakten op gruwelijke wijze verwond door onder andere het gebruik van chemische middelen. Daarbij komt dat nakomelingen van de Vietnamezen, die in de met chemische middelen bestookte gebieden leefden nog steeds (klein-)kinderen krijgen, die lichamelijk gehandicapt worden geboren en ernstig mismaakt.
Nadat we het hele museum hadden bekeken zagen we beneden in de hal een groepje van deze mismaakte mensen die door het maken en verkopen van parelfiguurtjes aan de kost proberen te komen. Er zijn tehuizen voor  kinderen, maar er is altijd geld te weinig.
Amerikaanse bedrijven die zich in Vietnam willen vestigen mogen dat, maar moeten eerst een bedrag betalen ten behoeve van de verzorging van Agent Orange slachtoffers. Starbucks heeft dat pas gedaan. En KFC al langer geleden. Maar MacDonalds bijv. wil dat niet doen.

De piccolo's zijn verbaasd en verheugd als je vraagt of je een foto mag maken. Ze denken dat je vraagt of ze jou even willen fotograferen. En als dan blijkt dat dat nou juist niet de bedoeling is moeten ze erg lachen of ze checken bij hun collega's of het wel kan.
Ik vind het leuk. We zagen vandaag het oorlogsmuseum en dat was heftig. Heel heftig.
Dus nu even wat vrolijker uniformen!

We waren eens op reis in een ver land en ik had erg de neiging om allerlei souvenirs aan te schaffen. Een van onze reisgenoten vertelde toen dat zij en haar man,  als ze iets wilden kopen, tegen elkaar zeiden: ' Hoe zal het in Culemborg staan?'.
Dat hebben wij er in gehouden. 'Hoe zal het in Culemborg staan?' is een standaard uitdrukking geworden. En het helpt!
Het heeft ons al vaak behoed voor overbodige aankopen, waarvan je je thuis afvraagt wat je er in zag. En waar je gedacht had het te plaatsen.

Ik blijf maar fotograferen, de hele dag door en dan moet mijn batterij dringend worden opgeladen.
's Avonds zet ik alles al op mijn laptopje en zie ik meteen wat weg kan en wat moet blijven. Ik sorteer alles meteen een beetje, maak mapjes, bijv. een mapje lampions, een mapje Ho Chi Minh, een mapje hartjes  enz. En bij de foto's van bezienswaardigheden schrijf ik er meteen al bij wat en waar. Want het is allemaal zo overweldigend dat ik het maar liever meteen organiseer als het nog vers is. Ja, het zou echt een ramp zijn als mijn fototoestel stuk zou gaan of kwijt zou raken.
En iedere dag blijkt dat ik weer de meeste foto's heb gemaakt van kinderen. Dat mapje puilt echt uit. Daarom hier nog maar een keer een kleine selectie.

Onze reisleider vertelt ons dat er in Vietnam geen haat tegen de Amerikanen is. Niet vergeten, maar wel vergeven. Dat is natuurlijk maar een mening, maar ik heb de indruk dat het wel klopt.
En de liefde die bloeit. Ook in Vietnam. Of je nou verliefd bent...

ing te zijn verdwenen.
Hugh Thompson, was een uitzondering. Als enige stond hij op tegen de luitenant die het bevel voerde en dus de aanstichter van het bloedbad was.  De Amerikaanse soldaten drongen het gebied binnen om de dood van hun strijdmakkers te wreken. Zij slachtten vijfhonderd Vietnamese burgers af, van wie de helft vrouwen en kinderen. Dit bloedbad van My Lai bleef ongeveer een jaar geheim. Daarna werd er toch over gepraat en o.a. daardoor kwam het dat de mening over de oorlog in Amerika ging veranderen.
Heel bijzonder was het om naar die film te kijken. Het landschap op film te zien en ,naar buiten kijkend, in het echt.
Daarna zagen we het kleine museum met heel veel foto's van de slachting. Gemaakt door een oorlogsfotograaf die mee was met het leger en er veel aan heeft verdiend. Buiten een monument en wat overblijfselen.
Ik was erg onder de indruk en zat maar steeds te bedenken wat ik in die tijd deed. In maart 1968. Ik was zestien en waarschijnlijk druk bezig met leren voor mijn eindexamen.
Op de grote gedenksteen waar de namen van de slachtoffers op staan, zag ik drie zestienjarigen.

 goed mogelijk vertaald.En ook de bereidingswijze. Als alles klaar is,ga je samen lekker eten. Het was verrukkelijk. Het eten is hier sowieso erg lekker, veel groente,  vis en kruiden. Als ik weer thuis ben ga ik deze recepten zeker nog eens maken. Samen met Frits. Wij waren de enige deelnemers aan de kookles en hebben in volledige harmonie gekookt. Dat is op zich al een wondertje.

De taal hier in Vietnam is volkomen onbegrijpelijk, zowel geschreven als gesproken. Ik heb tot nu toe twee woorden herkend, oto en wat je hier boven ziet: Ca Phe. Vietnamees is  een toontaal; er zijn zes verschillende tonen en de betekenis van een woord wordt bepaald door die toonhoogte. Zo heeft het woordje ma zes betekenissen en als je de juiste toonhoogte mist kon dat nog wel tot iets raars leiden. Ma betekent nl. geest of maar of paard of graf of wang of rijstplant. Afhankelijk van de toon dus.
Onze Nederlandse reisleider is getrouwd met een Vietnamese vrouw en woont al zes jaar in Vietnam en hij zegt dat de taal bijna niet te leren is. Gelukkig wil de Vietnamese gids het ons wel leren. In de bus die nogal schokt en hobbelt, vandaar dat de foto niet
goed is. Maar er staat: ik hou van jou! Zo zou een man het zeggen. Een vrouw die het zelfde zegt heeft weer een andere tekst. En dan zijn er nog verschillende dialecten. Ga er maar aan staan!

' Waarom Vietnam? ' is me verschillende keren gevraagd. Nou bijv. omdat ik er dit soort foto's kan maken.
Maar ook vanwege deVietnamoorlog. Hier wordt dat trouwens de Amerikaoorlog genoemd. Die verschrikkelijke en zinloze oorlog die duurde van 1960 tot 1975.
De oorlog waarvan ik een groot deel zeer bewust heb meegemaakt en waarvan de beelden nog steeds op mijn netvlies staan, zoals waarschijnlijk bij veel van mijn generatiegenoten. De termen en plaatsnamen die niet vergeten zijn: het Tet-offensief, Dien Bien Phu, Ho Chi Minh, het Tonkinincident, napalm, Johnson en Nixon, Le Duc Tho, de protesten.... Vanwege dat alles heb ik altijd gedacht dat ik het land wel eens in vredestijd zou willen zien. En vanwege Miss Saigon. En tot nu toe is het super en denk ik zes keer per dag: 'Jee, ik ben gewoon in Vietnam.'